Түшиг Урсгал Жао улсын нутагт, Наньшань тивийн өмнөд захад оршдог байлаа. Нэгэн цагт тус урсгал Дөрвөн Их Урсгалын тэргүүнд тооцогддог байсан юм. Өмнөд Нутагт нэр хүнд нь одоо ч түгсэн хэвээр боловч сүүлийн жилүүдэд хүч нь доройтож, урьдын сүр жавхлангаа аль хэдийн алдсан байв. Өнөө цагт Жао улсын бусад урсгалтай харьцуулахад доогуур түвшнийх гэж л тооцогдоно.
Үнэндээ энэ газар анхнаасаа Түшиг Урсгал нэртэй байгаагүй. Харин мянган жилийн өмнө Өмнөд Нутаг даяар шуугиан тарьсан нэгэн бясалгагч гарч иржээ. Тэр өөрийгөө Түшиг Өвөг хэмээн нэрлэж, урсгалын нэрийг хүчээр өөрчилсөн гэдэг. Тухайн үед Жао улсын бусад бүх урсгалыг даран, эрдэнэсийг нь цөлмөн, хэсэг хугацаанд өрсөлдөгчгүй ноёрхож байв.
Гэвч одоо бүх зүйл өөр болжээ. Түшиг Өвөг сураггүй алга болоод бараг дөрвөн зуун жил өнгөрсөн байлаа. Түүнийг амьд эсэхийг хэн ч мэдэхгүй байсан учраас л Түшиг Урсгал өнөөг хүртэл оршин тогтнож буй. Үгүй бол өөр нэг урсгал аль хэдийн залгичих байсан биз.
Сүр хүчний оргил үе нь өнгөрчээ. Жао улс өөрөө баялаг хомс нутаг. Дээрээс нь бусад гурван урсгалын шахалт их. Тиймээс шинэ хүн авахын тулд хүмүүсийг хулгайлан авчирч зарц болгохоос өөр аргагүйд хүрсэн байв. Хаалгаа нээгээд ил тод шавь элсүүлнэ гэдэг боломжгүй зүйл болжээ.
Мэн Хао ногоон дээлтэй эрийг даган уулсын дундуур тахиралдсан нарийн жимээр алхана. Эргэн тойрон нь яг л цэцэрлэг мэт. Сонин хэлбэртэй хад чулуу, этгээд модод хаа сайгүй үзэгдэнэ. Үүл манан дундаас хаш мэт гялалзах дээвэртэй, тансаг чимэглэсэн барилгууд цухуйн харагдана.
Мэн Хао энэ бүхнийг хараад тасралтгүй гайхан санаа алдаж байлаа. Харамсалтай нь хажууд нь яваа махлаг хүү замын турш уйлан гоншигнож, сайхан уур амьсгалыг нэлээд эвдэнэ.
— Би өнгөрчээ. Үнэхээр өнгөрч... Би гэртээ харимаар байна, — хэмээн махлаг хүү нулимсаа урсган бувтнав. — Гэрт мантуу байна, загас байна. Яана аа, яана аа. Би гэрийнхээ газар эдлэнг өвлөж аваад баян ноён болж, хэдэн татвар эмтэй амьдрах ёстой хүн. Энд зарц болмооргүй байна.
Тэр хагас аяга цай уух хэрийн турш тасралтгүй бувтнасны эцэст ногоон дээлтэй эр эргэж харав.
— Дахиад ганц үг дуугарвал хэлийг чинь огтолж хаяна шүү, — гэж тэр хүйтнээр хэллээ.
Махлаг хүү бүх биеэрээ салганан чичирч, айдас дүүрэн нүдээр түүн рүү харав. Гэхдээ тэр дороо амаа хамхилаа.
Үүнийг харсан Мэн Хао энд ирсэн нь үнэхээр сайн хэрэг мөн үү гэдэгтээ эргэлзэж эхлэв. Гэвч төрөлхийн зөрүүд, тэвчээртэй тул гүн амьсгаа аваад чимээгүй алхсаар байлаа.
Хэсэг хугацааны дараа тэд уулын дунд хэрд хүрэхэд манан дундаас намхан барилгуудын урт эгнээ тодорч эхлэв.
Барилгуудын өмнө бүдүүн маалинган дээл өмссөн долоо, найман залуу сууж байлаа. Бүгд ядарч туйлдсан харагдана. Мэн Хао нарыг ойртоход тэд анзаарсан ч хэн нь ч мэндэлсэнгүй.
Жаахан зайтай нэгэн хадны дээр цайвар хөх дээлтэй залуу сууж байв. Царай нь урт, бараг морь шиг. Өмссөн дээл нь бусад залуусынхаас хавьгүй үнэтэй, ганган харагдана. Хүйтэн царайтай тэр залуу ногоон дээлт эр Мэн Хао нарыг дагуулан ойртоход босож, хоёр гараа атган ёслов.
— Ахлах аа, мэнд хүргэе.
— Шинээр ирсэн хоёр зарц, — гэж ногоон дээлтэй эр тэвчээргүйхэн хэлэв. — Байрыг нь зохицуулчих.
Тэгээд Мэн Хао, махлаг хүү хоёр руу ахин ч харалгүй эргэж яваад өглөө.
Түүнийг явсны дараа морин царайтай залуу дахин хад дээрээ завилан сууж, Мэн Хао болон махлаг хүүг хүйтнээр ажив.
— Энэ бол Хойд зарц нарын байр. Түшиг Урсгал залхуу хүмүүсийг тэжээдэггүй. Нэгэнт энд ирсэн бол гучин жил ажиллана. Тэгээд л явах эрхтэй болно. Зугтах гэж оролдвол... энэ эзгүй ууланд зэрлэг араатан олон. Амьд үлдэхгүй л болов уу. Одоо ажлын хувцсаа ав. Энэ мөчөөс эхлээд эгэл хүмүүсийн ертөнцөөс тасарлаа гэж бод. Зарцын ажлаа тайван хий.
Махлаг хүү бүр ч хүчтэй чичирч, царай нь цөхрөлөөр дүүрэв. Харин Мэн Хао тайван хэвээр. Нүднийх нь гүнд үгээр хэлэхийн аргагүй нэгэн гэрэл гялсхийж байлаа.
Морин царайтай залуу үүнийг анзаарчээ. Тэр энэ ажлыг олон жил хийж, хулгайлагдан ирсэн олон залууг зарц болгон хүлээж авч байсан. Гэвч Мэн Хао шиг ийм тайван хүнийг урьд нь харж байсангүй.
— Зан чанар чинь дажгүй бол гучин жил бүтэн ажиллах шаардлагагүй ч байж мэднэ, — гэж тэр аяархан хэлэв. — Чөлөөт цагаараа бясалгаж болно. Ци Нягтруулах шатны нэгдүгээр түвшинд хүрч чадвал Гадна хүрээний шавь болж дэвшинэ.
Тэр өргөн ханцуйгаа сэгсрэхэд Мэн Хао, махлаг хүү хоёрын өмнө хоёр маалинган дээл гарч ирэв. Дээл бүрийн энгэрт эрхий хурууны чинээ модон пайз зүүсэн бөгөөд дээр нь “Зарц” гэсэн үг сийлээстэй байлаа.
Дээлтэй хамт жижигхэн нэг ном ч байв. Хавтсан дээр нь гурван үг бичжээ.
“Ци Нягтруулах Ном.”
Тэр үгийг харсан даруйд Мэн Хаогийн амьсгаа түргэсэв. Тэр номыг ширтэнгээ нөгөө хүйтэн царайтай эмэгтэйн талаар ярихдаа ногоон дээлтэй эр “Ци Нягтруулах шатны долоодугаар түвшин” гэж хэлснийг саналаа.
“Нэгдүгээр түвшинд хүрвэл Гадна хүрээний шавь болж болно. Харин тэр эмэгтэй аль хэдийн долоодугаар түвшинд хүрсэн... Ци Нягтруулах гэж яг юу юм бол? Домогт гардаг шиг Үхэшгүй болох зам нь юм биш биз?”
Хэрэв энэ ном түүний ажлын хөлс юм бол мөнгө биш ч гэлээ гадаад ертөнцөд хэдэн зуун алттай тэнцэх үнэ хүрэх нь гарцаагүй. Мэн Хаогийн сэтгэл хөөрөв. Тэр дээлээ шүүрэн авч, пайз болон номоо дотор нь боолоо.
— Дорнын долоодугаар байшинд сууна. Маргаашаас мод огтолно. Хүн бүр өдөрт арван мод. Ажлаа дуусгахаас өмнө хоол идэх эрхгүй.
Морин царайтай залуу ингэж хэлээд нүдээ анив.
Мэн Хао гүн амьсгаа авч, түүний хийснийг дуурайн хоёр гараа атгаж ёслов. Тэгээд байшингууд руу алхахад махлаг хүү араас нь дагалаа.
Тэдний очсон газар дөрвөн талаараа барилгаар хүрээлэгдсэн хашаа шиг бөгөөд олон удаа өргөтгөсөн бололтой. Тэмдэглэгээг даган явсаар долоодугаар байшинг олж, хаалгыг нь нээн орлоо.
Өрөө том биш. Нэг ширээ, хоёр жижиг ортой. Энгийн ч гэлээ нэлээд цэвэрхэн, эмх цэгцтэй байв.
Махлаг хүү нэг орон дээр суунгуутаа тэсэхээ больж чангаар уйлж эхлэв.
Тэр арван хоёр, арван гурав орчим настай. Уйлах дуу нь гадаа хүртэл сонсогдохоор чанга байлаа.
— Аав минь ноён хүн. Би ч гэсэн ноён болох ёстой. Би зарц болох хүн биш ээ!
Тэр үнэхээр цөхөрсөн бололтой. Жижиг махлаг бие нь хүртэл салганан чичирнэ.
— Битгий уйл даа, — гэж Мэн Хао тайвшруулахыг оролдов. — Бодоод үз. Энд тийм ч муу биш. Бид мөнх настнуудын төлөө ажиллаж байна. Үүнийг мэдвэл хэчнээн хүн бидэнд атаархах бол?
Ингэж хэлээд хаалгаа яаран хаалаа.
— Би бусдын төлөө ажилламааргүй байна! — гэж махлаг хүү уйлан хэлэв. — Миний гэрлэлтийг аль хэдийн тохирчихсон. Сүйний бэлгээ ч өгчихсөн. Хөөрхий үзэсгэлэнт сүйт бүсгүй минь надтай гэрлэж ч амжаагүй байж бэлэвсэрчихлээ!
Уйлах тусам зүрх нь улам шархалж буй мэт харагдана.
Мэн Хаогийн царай хачин болов.
“Энэ хүү надаас ч бага байж сүйт бүсгүйтэй болчихсон байдаг. Гэтэл эмэгтэй хүний гар ч атгаж үзээгүй байх.”
Тэр сэтгэл хөдөлсөн янзтай санаа алдлаа. Баян байх ямар сайхан болохыг бодов. Энэ махлаг хүүгийн гэр бүл идэх, өмсөх юунд ч санаа зовохооргүй баян. Харин өөрт нь юу ч байхгүй. Өнгөрсөн жил өвөг дээдсийн гэрээ зарсан ч Даамал Жоуд их хэмжээний өртэй хэвээр.
Өрөө бодмогц Мэн Хао инээд алдлаа.
“Одоо би энд ирчихсэн. Жоу өрөө нэхэх чадалтай юм бол араас минь хүрээд ирэг. Чадахгүй бол намайг эндээс гарах үед тэр аль хэдийн үхчихсэн ч байж мэднэ.”
Энэ газрыг бодох тусам Мэн Хаод улам таалагдаж эхлэв. Мөнгө, байр, хоолны талаар санаа зовох хэрэггүй. Ажилдаа ч орж амжаагүй байхад хэдэн зуун алттай тэнцэх зүйл хүртэл авчихлаа. Дээрээс нь энэ бол мөнх настнуудын орон.
Үнэхээр мухардсан амьдралаасаа санаандгүй аврагдчихсан мэт байв.
Махлаг хүүгийн уйлах нь аажмаар Мэн Хаогийн дургүйг хүргэж эхэллээ. Түүнийг үл тоон, маалинган дээлнээсээ Ци Нягтруулах Номыг гаргаж уншив.
Эхний хуудасны эхний мөрийг уншмагцаа тэр цочирлоо.
“Хүн бүрт түшиг хэрэгтэй. Эгэл хүн эд баялаг, цол хэргэм хүсвэл, бясалгагч зовлонгүй амьдрахыг хүсвэл миний Түшиг Урсгалд ор. Надад түшиглэ.”
Энэ бол номын оршил байв. Доор нь Түшиг Өвөг хэмээн гарын үсэг зуржээ.
Хэдхэн өгүүлбэр боловч үгээр хэлэхийн аргагүй сүр хүч агуулж байлаа. Нэг талаар урилга, нөгөө талаар Түшиг Урсгалын мөн чанарыг тайлбарласан үгс мэт.
Мэн Хао хэсэг балмагдсанаа гэнэт бүхнийг ойлгох шиг болов.
“Түшиг Урсгал... Тэгэхээр нэрнийх нь утга энэ юм байна. Хүн бүр түшигтэй байх хэрэгтэй. Түшиг Урсгалыг түшвэл эд баялагтай, хүчтэй, санаа зовох зүйлгүй болно.”
Бодох тусам улам учиртай санагдав. Өмнө нь түшиж тулах өндөр албан тушаалтан байсан бол төрийн түшмэлийн шалгалтад гурван удаа дараалан унахгүй байсан ч юм бил үү.
Мэн Хао урьд нь хэзээ ч уулзаж байгаагүй Түшиг Өвгийг улам их хүндэтгэн санаа алдав. Тэр ганц өгүүлбэр л амьдралынх нь өмнө шинэ хаалга нээчихсэн мэт санагдана.
“Өөрөөр хэлбэл, энд байхдаа түшиж болох хүнээ л олох хэрэгтэй. Тэгвэл юунд ч санаа зовохгүй.”
Нүд нь улам гэрэлтэн, номоо үргэлжлүүлэн уншлаа. Удалгүй цаг хугацааг ч мартан, хажууд нь махлаг хүү уйлж байгааг хүртэл анзаарахаа болив.
Шөнө дунд өнгөрөх үед махлаг хүү уйлсаар байгаад ядарч унтав. Тэгээд удалгүй аянга нүргэлэх мэт хурхирч эхэллээ.
Мэн Хао аргагүйдэн номоо хаав. Маш их ядарсан ч нүд нь цог золбоогоор дүүрэн байлаа.
— Энэ ном зуун алт биш, мянган алтны үнэтэй юм байна!
Баян түшмэл болохыг насаараа мөрөөдсөн хүний хувьд мянган алтны үнэтэй зүйл түүнд амь наснаас нь бусад бүхнээс илүү үнэтэй санагдана.
Сэтгэл нь хөдөлсөн хэвээр байтал махлаг хүүгийн хурхирах чимээ гэнэт тасрав. Мэн Хао эргэж хартал өнөөх хүү орон дээрээ босож суучихаад гараа савчин, нойрон дундаа бувтнаж байлаа.
— Чамайг алж орхино шүү! Миний мантууг хулгайлж зүрхэлдэг ээ! Хазаж ална! Миний эхнэрийг булааж зүрхэлдэг ээ!
Тэр нүдээ аньсан хэвээр орноосоо бууж, ууртайгаар нударгаа савчив. Тэгснээ бүр гайхмаар нь ширээг шүүрч аваад буланг нь хүчтэй хазлаа. Модон дээр гүн мөр үлдэв.
Дараа нь юу ч болоогүй мэт буцаад орондоо орж, дахин хурхирч эхлэв.
Мэн Хао хэсэг ширтэж суусны эцэст түүнийг сая унтаж яваад байсныг ойлгов. Тэгээд ширээн дээрх шүдний гүн мөрийг хараад, энэ хүүг унтаж байхад нь хэзээ ч уурлуулж болохгүй гэдгийг сэтгэлдээ тогтоолоо.
Тэр бага багаар махлаг хүүгээс холдон сууснаа Ци Нягтруулах Ном руугаа дахин харж, сэтгэл нь хөдөллөө.
“Ци Нягтруулах шатны есдүгээр түвшин бол Үхэшгүй болох зам. Тэдний төлөө ажилласнаар би өөрөө Үхэшгүй болох боломжтой. Үүнээс илүү хөлс гэж юу байх вэ? Үхэшгүй болчихвол баяжих арга ч олдох л байлгүй.”
Мэн Хао номоо чанга атгаж, нүд нь гялалзав. Төрийн түшмэлийн шалгалтаас өөр амьдралын шинэ замыг тэр эцэст нь олжээ.
Яг тэр мөчид хаалга тасхийтэл өшиглөгдөн онгойж, чанга хүйтэн тургих чимээ сонсогдов.