Орой болох дөхөж байлаа.
Тэнгэрийн хаяанд шингэх нар цус мэт улайжээ. Түүний сүүлчийн туяа академийн танхимд тусахад тавь орчим сурагч цэх сууж байв.
Урд тавцан дээр академийн ахмад сурагчдын нэрийг нэг нэгээр нь дуудан, тэтгэмжийг нь тараана.
Энэ бол академиас долоо хоног бүр олгодог тэтгэмж байлаа. Үүнийг залуу сурагчдад үзүүлж буй санхүүгийн дэмжлэг гэж хэлж болно. Одоогийн чадлаараа өөрсдийн Гүг тэжээн бойжуулах нь тэдэнд ихээхэн дарамт учруулдаг байв.
— Гү Юэ Фан Юань, — хэмээн ахмад дуудлаа.
Фан Юань арын эгнээний цонхны дэргэдэх суудлаасаа босож, тавцан руу алхав. Тэр хоёр уут хүлээн авлаа.
Нэг уутанд овгоос олгосон гурван анхдагч чулуу байв. Нөгөө уутанд тэргүүн байр эзэлсний шагнал болох арван анхдагч чулуу байлаа.
— Сайн хичээгээрэй, — гэж ахмад хэлээд Фан Юань руу гүнзгий харлаа.
Фан Юань хоёр удаа дараалан тэргүүн байр эзэлсэн. Үүнээс болж анх түүнд сэтгэл дундуур байсан ахмадууд бага зэрэг анхаарал хандуулж эхэлжээ.
Фан Юань толгой дохиод хоёр уутыг өвөртөө хийж, суудалдаа буцав.
«Хараал ид, тэр дахиад л тэргүүн байр эзэлчихлээ...»
Гү Юэ Мо Бэй Фан Юань руу ширтэж, дотроо ихэд уурлана.
«Тэр хоёр сарны ир өвсөн хүүхэлдэйн хүзүүг дараалан онолоо. Үнэхээр ур чадвар нь уу, эсвэл зүгээр аз уу?»
Гү Юэ Чи Чэн нүдээ нарийсгав. Шалгалт дууссанаас хойш энэ асуулт түүний бодлоос салсангүй.
Зөвхөн тэр ч биш. Олон сурагчийн харц өөрийн эрхгүй Фан Юань руу шилжинэ.
Үүнтэй ижил асуулт хүн бүрийн сэтгэлд тээг болжээ. Тэд ялагдсан ч дотроо хүлээн зөвшөөрөөгүй тул яг юу болсныг мэдэхийг хүсэж байв.
Хичээл тарах дөхөхөд академийн ахмад нэгэн зүйл зарлалаа.
— Та нар академид ирээд багагүй хугацаа өнгөрлөө. Одоо бүгд амин Гүгээ хэрхэн ашиглахыг мэддэг болсон. Дараагийн хэдэн өдөр би та нарт бясалгалын сүвээ хэрхэн дулаацуулж, тэтгэн бэхжүүлэхийг заана. Ингэснээр Гү бясалгагчийн бясалгалын түвшин ахина. Зэрэглэл өндөрсөх тусам анхдагч мөн чанар улам нягтардаг.
— Нэгдүгээр зэргийн Гү бясалгагч ногоон зэс анхдагч мөн чанартай. Хоёрдугаар зэргийн Гү бясалгагч улаан төмөр анхдагч мөн чанартай. Харин гуравдугаар зэргийн Гү бясалгагч цагаан мөнгөн анхдагч мөн чанартай байдаг. Нэг хувь улаан төмөр анхдагч мөн чанар арван хувь ногоон зэс анхдагч мөн чанартай тэнцэнэ. Үүнтэй адил нэг хувь цагаан мөнгөн анхдагч мөн чанар арван хувь улаан төмөр анхдагч мөн чанартай тэнцэнэ!
Тэр сурагчдыг нэг бүрчлэн гүйлгэн харснаа үргэлжлүүлэв.
— Та нар сайн санаж ав. Гү бол бидний ашигладаг хэрэгсэл төдий. Харин бясалгал бол Гү бясалгагчийн үндэс. Зэрэглэл өндөрсөх тусам илүү хүчирхэг Гү ашиглаж чадна. Дараагийн гурван сарын дотор нэгдүгээр зэргийн дунд шатанд хамгийн түрүүнд хүрсэн хүн гучин анхдагч чулуугаар шагнуулна. Түүнээс гадна хоёр дахь Гүгээ хамгийн түрүүнд сонгох эрхтэй болно.
— Гурван сарын дараа үр дүнд тань үндэслэн ангийн нэг дарга, хоёр дэд дарга сонгоно. Ангийн дарга долоо хоног бүр арван анхдагч чулууны тэтгэмж авна. Харин дэд дарга тус бүр таван анхдагч чулуу авна! За, өнөөдрийн хичээл ингээд дууслаа. Тарцгаа.
Ахмадын үг академийг тэр дор нь шуугиуллаа.
— Ангийн дарга, дэд дарга сонгох нь ээ!
Нэг сурагч догдлон нударгаа зангидлаа.
— Ангийн дарга долоо хоног бүр арван анхдагч чулуу авна. Дэд дарга нь тавыг авна гэнэ! Би нэгдүгээр зэргийн дунд шатанд хамгийн түрүүнд хүрч чадвал ангийн дарга болох нь гарцаагүй!
Өөр нэгнийх нь нүд гялалзана.
— Анхдагч чулуу гол нь биш. Ангийн дарга, дэд даргын байр суурь л чухал. Тэр бол нэр төр. Бусдаас дээгүүр байр суурь эзэлнэ гэсэн үг. Жирийн сурагч ангийн даргатай тааралдвал бөхийж мэндлэх ёстой.
Гү Юэ Мо Бэй, Гү Юэ Чи Чэн хоёр анхдагч чулуугаар дутахгүй. Харин тэр албан тушаалын нэр хүндийг маш чухалд тооцож байв.
«Ангийн дарга болохын тулд нэгдүгээр зэргийн дунд шатанд хамгийн түрүүнд хүрэх ёстой. Тэгвэл ах дараа нь надтай таарах бүрдээ өөрөө бөхийж мэндэлнэ гэсэн үг! Түр хүлээ... Ах хааччихав?»
Гү Юэ Фан Жэн өөрийн эрхгүй эргэн харсан ч Фан Юанийн суудал хэдийн хоосорсон байлаа.
Сурагчид академиас гарч эхлэв.
— Гү Юэ Фан Юань хаана байна?
Гү Юэ Мо Бэй Фан Юанийг олж, нүүр тулан асуухыг хүссэн ч тэр аль хэдийн түрүүлж гарч оджээ.
— Хмф, хурдан зугтжээ. Айчихсан юм биш үү? Өнөөдрийн шалгалтад дахиад л азаар түрүүлсэн бололтой, — гэж Гү Юэ Чи Чэн ёжлов.
— Яах вэ дээ, ердөө арван анхдагч чулуу. Би ийм өчүүхэн зүйлд санаа тавих хэрэггүй. Одоо хамгийн чухал нь дунд шатанд орж, ангийн даргын суудлыг авах.
Гү Юэ Мо Бэй нүдээ нарийсган, хажууд нь зогсох Гү Юэ Чи Чэн, Гү Юэ Фан Жэн хоёр руу харав.
Түүний жинхэнэ өрсөлдөгчид бол энэ хоёр. Харин Фан Юань ердөө C зэрэглэлийн чадамжтай өчүүхэн хүн. Тэдэнтэй эн зэрэгцэхгүй.
«Эхний хоёр удаа Фан Юань азаар тэргүүн байр эзэлсэн. Харин энэ удаа бясалгалын түвшнээр өрсөлдөнө. Чадамж л хамгийн чухал. Чадамж нэг зэрэглэлээр өндөр байх тусам давуу тал асар их нэмэгддэг.»
Гү Юэ Чи Чэн дотроо ийн бодон, сэтгэл нь хүндэрлээ.
Түүний жинхэнэ чадамж ердөө C зэрэглэл. Хууран мэхэлсний ачаар л бусдад B зэрэглэлийн чадамжтай мэт харагддаг байв.
«Ангийн нэг дарга, хоёр дэд даргын суудлын төлөө л ингэтлээ догдолж, нударгаа зангидаж байх гэж. Энэ насныхан үнэхээр халуун цустай, гэнэн юм даа.»
Фан Юань академийн хаалганы хажууд налан зогсож, дотроо ёжтой инээмсэглэв.
Нэр төр гэгч нь дээд зиндааныхан доор байгаа хүмүүсийг хөдөлгөхийн тулд ашигладаг хэрэгсэл төдий. Эцсийн дүндээ хий хоосон сүр алдраас өөр юу ч биш.
Таван зуун жилийн туршлага Фан Юаньд амьдралын нууцын заримыг аль хэдийн ойлгуулжээ.
«Овог, бүлгэм, чөтгөрийн бүлгэм аль нь ч байсан ялгаагүй. Дэлхий дээр ч, энэ ертөнцөд ч бүх байгууллага нэгэн хэвийн бүтэцтэй.
Дээд, доод албан тушаалыг тогтоож, дээш ахих дүрмийг тодорхой болгоно. Ингэснээр байгууллагын гишүүд хамгийн доороос нь эхлэн тасралтгүй дээш мацна.
Ашиг хонжоо хөөх нь хүний төрөлх чанар. Эрх мэдэлтэй байр суурь хүнийг бусдаас давуу мэт мэдрүүлж, өөрийнх нь амьдрал бусдынхаас илүү үнэ цэнтэй гэсэн төөрөгдөл төрүүлдэг.»
«Эрх мэдэл гэдэг илжигний өмнө өлгөсөн луувантай адил. Түүгээр хүний шунал хүслийг өдөөнө. Хүн бүр дээрх албан тушаалтанд тал засаж, хувийн ашиг хонжоо олно. Нэг шат өгсмөгц өмнө нь дахиад өндөр шат гарч ирнэ. Ийнхүү өөрийн ашгийн төлөө улайран зүтгэх зуур хөдөлмөрийг нь шахан сорж, үнэ цэнийг нь дээд зиндааныхан ашигладаг.»
«Тушаалын шатлалтай бүх байгууллага угтаа дээд талд байгаа хүмүүст үйлчилдэг. Ангийн дарга, дэд даргын суудал бол хамгийн жижигхэн лууван. Бусдыг овгийн бүтцэд татан оруулах төдий өчүүхэн өгөөш.
Доод зиндааныханд үнэнийг ойлгуулахгүйн тулд дээд талынхан нийтлэг үнэт зүйлсийг бий болгож, нэр төр, гавьяа зүтгэл гэх мэт ойлголтыг тодорхойлдог. Дээд, доод байр суурь тогтоохын зэрэгцээ хүртэх ашиг тусыг нь ч тэгш бус хуваарилна. Заримдаа хүмүүсийн сэтгэлийг захирахын тулд шашныг хүртэл ашигладаг.»
«Энэ бол бодит үнэн. Харамсалтай нь дэлхий дээрх дэндүү олон хүн үүнийг ойлгодоггүй. Тэд бусдын төлөө ухаангүй зүтгэсээр байдаг.
Дэлхийн ямар ч байгууллагын мөн чанарыг эцэст нь нэг л зүйлээр тайлбарлаж болно. Тэр бол нөөцийн дахин хуваарилалт. Байр суурь өндөр байх тусам эдлэх нөөц нь арвин.»
Фан Юанийн бодол улам гүнзгийрэв.
«Хүнсний нөөцгүй бол өлсөж үхнэ. Усны нөөцгүй бол цангаж үхнэ. Бясалгалын нөөцгүй бол хүчгүй болж, эрт орой хэзээ нэгэн цагт бусдын гарт дээрэлхүүлж үхнэ.»
«Харин Гү бясалгагчийн хувьд анхдагч чулуу бол хамгийн чухал нөөц!»
Фан Юанийн харц эртний гүн цөөрөм мэт бараан байлаа. Ийн бодоход уруулынх нь үзүүр үл ялиг дээш мурийж, ёжтой инээмсэглэлийн дүр тодров.
Тэр академийг аль хэдийн орхиж, одоо үүднийх нь голд зогсож байлаа. Эхний хэсэг сурагчид гарч ирээд түүн рүү аажмаар ойртох нь харагдана.
— Фан Юань байна.
— Тэр хаалганы голд юу хийж байгаа юм бол?
— Хмф, тэр хүйтэн үхмэл царайг нь харах бүрд уур хүрэх юм.
— Түүнийг бүү тоо. Хэн нэгнийг хүлээж байгаа биз.
Залуус түүнд анхаарал хандуулалгүй хажуугаар нь өнгөрөх гэж байлаа.
Яг тэр мөчид Фан Юань урагш алхаж, замыг нь хаав.
— Дээрэмдэж байна. Эндээс гарахыг хүсвэл хүн бүр нэг анхдагч чулуу тушаа.