«Эдгээр хүмүүсийг та сонгосон юм уу?» Роланд хуучирч муудсан хувцастай энгийн иргэдийн хэсгийг хараад, сэтгэл нь тэр дороо мохов.
«Эрхэм ханхүү, эдгээр хүмүүс таны тавьсан шаардлагыг хангасан юм» гэж Картер хэлэв. Тэр хуруугаараа тоолж эхлэв. «Эрэгтэй, ял шийтгэлгүй, арван наймаас дөч хүртэлх насны, хөгжлийн бэрхшээлгүй... Би бүгдийг нь сайтар шалгасан.»
Тэр ч бас хэт их зүйл хүлээх хэрэггүйгээ мэдэж байлаа. Эцсийн эцэст энэ ертөнцийн үйлдвэрлэлийн бүтээмж дэндүү доогуур байв. Хоол хүнсээ хүрэлцээтэй байлгах нь өөрөө хэцүү байхад хуучирч муудсан хувцас өмсөх нь ердийн хэрэг байлаа. Харин ханхүү байхдаа Роланд ийм зүйлсийг огт анзаардаггүй байжээ. Цайзаасаа гарахад л бүх биеэ халхалж ч чадахгүй хувцас өмссөн, хоол гуйсан олон хүнийг харж болдог байв. Үнэндээ Саарал цайзын хаант улсын нийслэлд цогцос зөөгчийн ажил хүртэл байдаг байлаа. Тэдний хийх ганц ажил нь өлсөж үхсэн хүмүүсийг цуглуулан, өдөр бүр цогцсыг нь шатаах явдал байв.
Тэгвэл энэ ертөнцийн нийтлэг байлдах чадвар ямар байсан бол? Роланд нүдээ анин, төлөвлөгөөгөө дахин сайтар нягталлаа. «Аа... дээд түвшний гудамжны зодоончоос арай л илүү байх.» Ерөнхийдөө ноёд дайн хийхээр шийдэхдээ—үнэндээ зодолдох гэж байгаа нь илүү зөв боловч, тэдний жижиг сажиг мөргөлдөөнийг дайн гэж нэрлэх нь хэтрүүлэг гэж Роланд боддог байв—өөрсдийн харьяалалд буй бүх язгууртныг нутаг дэвсгэрээсээ дуудан цуглуулдаг байлаа. Ноён нутаг дэвсгэрээ үргэлж олон жижиг нутагт хувааж, тэдгээрийг захируулахаар доод зиндааны язгууртнуудыг сонгодог байв. Тухайлбал, гүн нь эрлүүдийг, эрлүүд нь виконтуудыг, виконтууд нь баронуудыг сонгодог гэх мэт.
Эдгээр язгууртнууд ихэвчлэн хувийн арми болгон ашигладаг хэсэг хүлэг баатар, хөлсний цэрэгтэй байв. Тэд тулалдааны гол хүч болж, бүтэн хуяг дуулга, нарийн хийцтэй зэвсгээр тоноглогдсон байдаг. Үүний зэрэгцээ нутаг дэвсгэр дээрээ ажилладаг энгийн иргэд, тариачдыг дайчлан тулалдаанд туслуулна. Үнэндээ тэднийг цэргүүдэд хүнс хүргэхэд ашиглаж, шаардлагатай үед фронтын шугамын цоорхойг их бууны махаар дүүргэхээр урагш нь хүртэл түлхдэг байлаа. Тулааны талбарт амиа алдсан хүмүүсийн дийлэнх нь их бууны мах болгогдсон хүмүүс байв. Язгууртнуудын хоорондох тулаан хэн нэгний үхлээр төгсөх нь ховор. Ихэвчлэн тэднийг олзлон барьж, дараа нь золиосоор сольдог байв.
Хилийн сууринд байсан хэдэн язгууртнаас чөтгөрийн араатнуудын эсрэг тэмцэхэд тусална гэж Роланд огт найдаагүй. Үнэндээ тэд Хилийн сууринтай ямар ч холбоогүй байлаа. Орон нутгийн баронуудын ихэнх нь Урт дууны бэхлэлтэд амьдардаг бөгөөд бэхлэлт өөрөө бүс нутгийн язгууртнуудын харьяалалд байв.
Бүхэлдээ энгийн иргэдээс бүрдсэн цэрэг байгуулах нь тэр цаг үед төсөөлөхөд ч бэрх зүйл байлаа. Эцсийн эцэст тэд мунхаг, мэдлэггүй, стратегийг ойлгохгүй, захирах бүтцийг ч ухамсарлахгүй, мэргэжлийн байлдааны сургалт ч аваагүй. Арван настайгаасаа сэлэмний урлагт суралцсан хүлэг баатартай тэд яаж эн зэрэгцэх билээ?
Роландын дэргэд зогсож байсан Картер түүнд аяархан зөвлөв. «Эрхэм ханхүү, энэ төлөвлөгөө хэрэгжих боломжгүй. Та тэднийг хараад хэл дээ, аль нь сэлмийг тогтвортой барьж чадах вэ? Чөтгөрийн араатнуудтай тулгарахад олонх нь биднийг орхин зугтах вий гэж айж байна. Тэр үед манай хамгаалалтын тогтвортой байдал алдагдана. Бид Бургасан суурин эсвэл өөр газраас мэргэжлийн хөлсний цэрэг хөлслөн хэрмийг хамгаалуулаад, эдгээр хүмүүсээр ердийн ажлыг нь хийлгэхийг санал болгож байна.»
«Үгүй, би тэднийг ашиглана» гэж Роланд Картерын саналыг няцаав. Мөнгөний төлөө ажилладаг, нутаг орноо хайрладаггүй хөлсний цэргүүдийн талаар түүнд сайхан бодол төрдөггүй байлаа. Түүнээс гадна тэр армиа зөвхөн чөтгөрийн араатнуудтай тэмцэхийн тулд байгуулсангүй. Түүхийн туршид бүрэлдэхүүн нь өөрсдийн ард иргэдээс бүрдсэн цэрэг л хүчирхэг, эрч хүчтэй байдгийг харуулсан тоо томшгүй олон жишээ бий. Феодлын цэрэг ч бай, тийм ч хол биш өнгөрсөн үеийн арми ч бай, орчин үеийн цэрэг ч бай, энэ дүрмийг батлах жишээ цөөнгүй.
«За, эцсийн шийдвэр таных» гэж Картер мөрөө хавчив. «Тэгвэл маргаашаас тэднийг сургаж эхлэх үү? Хэр үр дүнтэй байх нь эргэлзээтэй ч...»
«Сэлмээр үү? Үгүй, эхлээд бүгдийг нь уртын зайн гүйлтээр хичээллүүл.» Роланд тэргүүн хүлэг баатар нь ийм төрлийн сургуулилтыг урьд өмнө огт хийж үзээгүйг гэнэт санав. Өөр аргагүй тул төлөвлөгөөгөө өөрчлөөд, «Өмнөх удаагийн анчинг олоод над дээр авчир. Та хоёр эхлээд миний сургуулилтыг хэрхэн явуулахыг харж ав» гэв.
Өнөөдөр тохиолдсон явдал сүүлийн хорин жилд болсон бүх явдлыг нийлүүлснээс ч илүү санаанд багтамгүй байж мэднэ.
Тэр үнэхээр Эрхэм ханхүү, Дөрөвдүгээр ханхүү Роланд Уимблдоныг ойроос харжээ. Роланд өөрийнх нь яг хажуугаар өнгөрөхдөө бүр түүн рүү инээмсэглэжээ. Бурхан минь, ханхүү согтуу байсан юм биш үү?!
Гурван өдрийн өмнө талбай дээр Дөрөвдүгээр ханхүүгийн хэлсэн үгийг сонсоод тэр энэ өвөл өмнөх жилүүдээс өөр байхыг мэдсэн. Энэ удаа тэд Урт дууны бэхлэлт рүү явахгүй, харин урт өвлийг энд өнгөрүүлэх байлаа. Үнэнийг хэлэхэд ханхүүгийн дурдсан шалтгаануудын ихэнхийг тэр ойлгоогүй ч энэ шийдвэрийн үр дүнг чин сэтгэлээсээ дэмжиж байв. Түүний төрсөн ах хоёр жилийн өмнө Урт дууны бэхлэлтийн ядуусын хороололд, бүтэн сарын турш хоол хүнсгүй байсны эцэст нас барсан юм. Тэд боомтод ачаа буулгаж олсон түүний хүнд хүчир хэдэн зэс зоосонд л найдаж байлаа. Тэр мөнгөөрөө хэдэн хар талх авч, ахтайгаа хувааж иддэг байв. Гэвч өвөл дэндүү хүйтэн байлаа. Ядуусын хорооллын овоохойн олон цоорхойгоор салхи нэвт үлээнэ. Хоол хүнс хүрэлцээгүй, биеийнхээ дулааныг хадгалах ямар ч боломжгүй байсан тул тэд амьд үлдэж чадсангүй. Ах нь өвдөж, ухаангүй байдалд ороод дахин сэрээгүй юм.
Харин энд, Хилийн сууринд тэр ядаж шавар тоосгоор барьсан байшинтай байлаа. Агаарын хэм буурч, олон өдөр дараалан цас орохоос айх шаардлагагүй. Мөн буудайгаар дүүрсэн олон хөлөг онгоц усан зогсоолд бууж, буудайг хэсэг хэсгээр нь цайз руу зөөж байхыг тэр харсан. Тиймээс Дөрөвдүгээр ханхүү иргэний цэрэг элсүүлж байгааг сонсмогцоо тэр шууд бүртгүүлсэн юм.
Мэдээж, тэр хайрга олборлогчийн ажлаа орхих хэрэгтэй болсон. Гэхдээ энэ боломж дэндүү сайхан байлаа. Эцсийн эцэст тэд сар бүр арван мөнгөн роялийн цалин авах байв. Энэ нь чадварлаг шаварчны орлоготой дүйцэхүйц мөнгө! Тэр одоо жаахан хүү биш. Дэн буудлын үйлчлэгч Шерилтэй ирэх хавар гэрлэхийг л хүлээж байв. Одоо тэр мөнгө хуримтлуулахад асуудалгүй болжээ.
Зарлал дээр бичсэн иргэний цэргийн шаардлага, цаашдын үүргийг тэр огт анхаарсангүй. Ямартай ч энэ нь ноёны өмнөөс энгийн иргэдийг хамгаалах хүндийг үүрэх ажил байлаа. Тэд хотын хэрмийн дагуу эргүүл хийж, араатнуудыг хэрэм өөд авирахыг зогсоон, чөтгөрийн араатнуудын галзуу дайралтыг тэсэж гарах ёстой.
Тэр маш хатуу шалгаруулалтад орох хэрэгтэй болов. Зарим хүлэг баатрыг харахад л хүмүүс айж сүрддэг байлаа. Аз болоход тэр чийрэг биетэй байсан тул шалгаруулалтыг давсан ч олон туранхай залуусыг хүлэг баатрууд авч оджээ. Эцэст нь ердөө зуун хүнийг элсүүлэв.
Гэвч тэднийг сургах хүн нь Эрхэм ханхүү өөрөө байна гэж тэр хэзээ ч төсөөлөөгүй!
Сургуулилтад нь зориулж тэднийг Хилийн суурингийн баруун талын өвст талд авчрав. Ар талд нь хотын хэрэм баригдаж байсан бол өмнө нь төгсгөлгүй үргэлжлэх ой харагдана.
Ханхүү бүгдэд нь жагсахыг тушаагаад, дараа нь өөрөө талбайн захад очиж амрав. Хэдхэн өдрийн өмнө аадар бороо орсон тул газар одоо ч чийгтэй, шавар шавхайтай байлаа. Улны оёдлоор нь ус гутал руу нь нэвчиж, бүх биеийг нь тавгүйтүүлнэ. Тэдний авах ёстой байрлал ч ердийнх биш байв. Гараа гуяныхаа хоёр талаар эгц унжуулж, нуруугаа цэх шулуун байлгах ёстой.
Дөнгөж цагийн дөрөвний нэг өнгөрөхөд л тэд хэдийн туйлын их ядарчээ. Энэ нь алхаар чулуу хагалахаас ч хэцүү байв. Гэсэн ч тэр шүдээ зуун тэсэхийг хичээлээ. Эцсийн эцэст Эрхэм ханхүү өмнө нь хөдөлсөн хүн өдрийн хоолондоо өндөг авахгүй гэж хэлсэн билээ. Бурхан минь, тэр өндөг идээгүй хэчнээн удсан юм бэ. Түүний эргэн тойрны хүмүүс ч мөн адил бодож байсан бололтой. Ихэнх нь ганхаж байсан ч тэссээр байлаа.
Ханхүү амрах цаг болсныг зарлахад тэр нуруу нь аль хэдийн хөлсөнд нэвт норсныг мэдэв. Гэхдээ нийт зогссон хугацаа ч тийм урт биш, ихдээ л хагас цаг байлаа. Эцсийн мөч хүртэл тэсэж чадаагүй хүмүүс бухимдав. Тэд өндгүүд өөрсдөөс нь өнхрөн холдохыг харж байгаа мэт байлаа.
Тэр ер ойлгосонгүй. Яагаад ийм хачин байрлалд зогсохыг давтах ёстой гэж? Зүгээр зогсох төдийд л хэдэн уут хоол авах боломжтой байхад?
Эрхэм ханхүү өөрсдийг нь сургаж байгаагүйсэн бол тэр аль хэдийн босоод, чанга дуугаар маргаж эхлэх байлаа.
Санаандгүй нь, богинохон завсарласны дараа Эрхэм ханхүүгийн өгсөн хоёр дахь тушаал бүр ч хачин байв. Тэр бүгдийг дахин нэг эгнээнд зогсохыг шаардлаа. Энэ удаа бүгд эцсээ хүртэл тэсэж чадвал өдрийн хоолондоо нэг өндөг нэмж авах аж. Харин ганцхан хүн бууж өгвөл бүгд нэмэлт өндөг авах боломжоо алдана.
Тэр хажууд нь зогсох олон хүнийхээ шүлсээ залгих чимээг сонсов.
Чөтгөр гэж, язгууртнуудын дунд ийм тоглоом алдартай юм уу? Савааны үзүүрт лууван уяад бүгдийг нь дагуулах гэж байгаа хэрэг үү? Новш гэж, тэр тэнэг илжиг биш!
…Гэхдээ бүгд чадчихвал идэх хоёр өндөгтэй болох юм биш үү?
Энэ бол чөтгөрийн сорилт байлаа! Амнаас нь асгарах шахсан шүлсээ арчаад, тэр хоёр өндөгний төлөө тэмцэхээр шийдэв!
Орчуулагчийн тэмдэглэл:
Бүгдийг захирах ганц өндөг,
Тэднийг сургах ганц өндөг,
Тэднийг бүгдийг авчрах ганц өндөг,
Маргаашийн ертөнцөд тэднийг хүлэх ганц өндөг.