— Эрхэм ханхүү, энэ чинь ямар учиртай юм бэ? — гэж Картер асуув. Тэр өмнө нь ханхүү Роландыг дураараа авирладаг гэж боддог байсан бол одоо бүр бодит байдлаас тасарчихсан гэж үзэх болжээ.
Цэрэг хэрхэн сургах талаар тэргүүн хүлэг баатар өөрөөс нь илүү мэргэжлийн хүн байхгүй гэж боддог байв. Түүний гэр бүлд цэргийн сургалтын бүрэн аргачлал байдаг бөгөөд арван настай хүүг цэрэг болгон бэлтгээд, таван жилийн дотор бүх төрлийн зэвсэг эзэмшүүлдэг байжээ. Хэрэв цэргийг дахиад таван жил сургавал, тэр шилдэг цэрэг төдийгүй дээдсийн бүх ёс жаягийг мэддэг хүлэг баатар болж төлөвшинө. Мэдээж, сургалтад хамрагдагсад энгийн иргэдийн гэр бүлээс гаралтай байж болохгүй.
[Эдгээр тэнэгүүдийг хар даа! Өндөг идэхийг л бодож байна!] гэж Картер бодов. [Тэгээд ч... өндөг чинь ямар үнэтэй билээ!]
Роланд хайнга өнгөөр хариулав.
— Эднийг л ажигла. Дараагийн хэдэн өдөр ч бас ингэж сургах ёстойг санаарай. Мэдээж, би зарим зүйлийг өөрчилнө. Дэлгэрэнгүйг нь цаасан дээр бичиж өгье.
Хүйтэн зэвсгийн эрин үед хоёр, гурван сарын дотор шаардлага хангасан хэсэг цэрэг бэлтгэнэ гэдэг боломжгүй зүйл байлаа. Роланд ч тийм зүйл хийхийг хэзээ ч бодоогүй. Учир нь түүнд нүцгэн гараараа араатныг тас татан хуваах чадалтай Спартын дайчид хэрэггүй байв. Цэрэг бүр заавал бяр чадалтай байх албагүй. Харин тэд сахилга баттай байж, өгсөн тушаал бүрийг алдалгүй биелүүлэх ёстой.
Бүхэл бүтэн ангийн хүч нь ганц хүний хүчнээс ихэнхдээ хавьгүй илүү байдаг. Үүнийг нийгмийн хэм хэмжээ, хүмүүсийн хүлээн зөвшөөрөлт шийддэг. Тиймээс тэр энэ хүмүүсийг хурдан хугацаанд нэгэн бүхэл анги болгох хэрэгтэй байлаа. Орчин үеийн цэргийн сургуулилтыг өнөөгийн нөхцөлд тохируулан бага зэрэг өөрчлөх нь зөв сонголт байв. Роландын өөрийн цэргийн сургуулилтын туршлагаар бол улс орны өнцөг булан бүрээс ирсэн оюутнуудыг нэгдмэл нэг анги болгоход ердөө хагас сар л хангалттай байжээ. Ямар арга хэрэглэснээс үл хамааран үр дүн нь маш тодорхой байсан.
Энэ бүлэг хүмүүс сахилга батны ач холбогдлыг бүрэн ойлгосны дараа л Роланд төлөвлөгөөнийхөө дараагийн алхмыг хэрэгжүүлж чадна.
Ванэр эцэст нь хоёр дахь өндгөө авч чадсангүй.
Тэд өмнөхөөсөө хоёр дахин удаан зогсох ёстой байсан бөгөөд хэн нэгний хөл суларч чичиртэл сургуулилт дууссангүй.
Яг тэр үед ханхүү Роланд амрах болсныг зарлаж, үйлчлэгчдэд өдрийн хоол зөөж ирэхийг тушаав. Сул доройтсон нэгэнд чиглэсэн хүмүүсийн уур хилэн хоолонд тэмүүлэх хүсэл болон хувирчээ. Мэдээж, Эрхэм ханхүү анхнаасаа тэдэнд хоёр дахь шагнал өгөх бодолгүй байсан юм биш үү гэж Ванэр сэжиглэж эхлэв.
Өдрийн хоолыг дөрвөн том тогоонд хийж, тэргээр хотын гадна авчирчээ. Хоолноос гадна олон модон аяга, халбага ч авчирсан байв.
Ванэр уруулаа долоон, бусдын хамт тэргэнүүд рүү гүйх гэж байсан ч тэргүүн хүлэг баатар түүнийг барьж тогтоов.
Эрхэм ханхүү бүгдийг дөрвөн эгнээнд жагсааж, аяга, халбага авахаар нэг нэгээрээ урагшлахыг тушаажээ. Дараалал зөрчихийг оролдсон хэн боловч хоолоо хамгийн сүүлд авна.
Олон хүн түлхэлцэн чихэлдсээр дөрвөн эгнээнд жагсав. Ванэр захын эгнээний хамгийн урд талд зогсож чадсан нь аз байлаа. Мэдээж, зарим хүн байр сууриндаа сэтгэл хангалуун бус байв. Эгнээнүүдийн дунд хэрүүл маргаан, зодооны чимээ гарлаа. Удалгүй хүлэг баатрууд болон хэдэн харуул олны дунд дайран орж, үймээн дэгдээгчдийг хөөн гаргав.
[Тэнэг минь,] гэж Ванэр үймээн эхлүүлсэн эрийг хараад бодов. Тэр бол хотын хамгийн догшин гудамжны зодоонч Галзуу нударга байлаа. Урьд нь тэр бүдүүн хүчээрээ хаа сайгүй үймээн тарьдаг байсан ч одоо хэдэн илд түүн рүү чиглүүлсэн байхад буланд хомбойн сууж байв. Одоо ямар хөөрхийлөлтэй харагдаж байна вэ.
Эрхэм ханхүү юунд дуртайг аль хэдийн ойлгосон мэт түүнд санагджээ.
Тэр дэг журамд дуртай.
Тэд цэх зогсож, шулуун эгнээнд жагсан, хоол авахдаа ч дарааллаа баримталж, үргэлж тушаалыг дагах ёстой байв... Ванэр зарим язгууртнууд хачин зуршилтай байдаг гэж юм үзсэн хэдэн худалдаачнаас сонсож байжээ. Тэд эмх замбараагүй байдлыг тэвчиж чаддаггүй бөгөөд ямар нэгэн зүйл байрандаа байхгүй бол өөрийн эрхгүй янзалж цэгцэлдэг гэнэ.
Ванэрийн бодлоор бол ийм хүмүүс зүгээр л уйдсан, хийх өөр зүйлгүй хүмүүс байлаа. Тиймээс тэд санаагаа завгүй байлгахын тулд зориуд төвөг уддаг аж.
Эрхэм ханхүүг ийм хүн байна гэж тэр огт төсөөлөөгүй байв.
Тогоонуудын тагийг нээхэд Ванэр хоолны хүчтэй үнэрийг мэдэрлээ.
Үнэр салхинд тархахад тэр бараг мансуурчихав. Олон хүн ч мөн тайван бус болж эхэлсэн ч удалгүй нэг хүлэг баатар архирч, тэднийг чимээгүй болголоо. [Дахиад жагсах бололтой,] гэж Ванэр бодов.
Үнэхээр ч ханхүү Роланд өмнөхийн адил хоолныхоо хувийг авахаар дахин жагсахыг тэднээс шаардав.
Ам нь ус гоожиж, гэдэс нь хоржигнож байлаа. Гэвч Галзуу нударгад тохиолдсон явдлыг санасан тул тэд жагсаж, тэвчээртэй хүлээхээс өөр аргагүй болов.
Тогоонууд халуун овъёосны зутангаар дүүрчээ. Ванэрийн гайхлыг төрүүлсэн зүйл нь зутан дотор хатаасан мах хүртэл байв! Ганцхан нимгэн хэрчим байсан ч яах вэ, мах л байна шүү дээ! Түүнээс гадна хүсэж байсан шигээ нэмэлт нэг өндөг ч авчээ.
Ванэр зутанг залгилж идээд, аяганыхаа ёроолыг хүртэл долоов. Бүтэн өндгийг зажилж ч амжилгүй залгичихлаа. Тэр хэтэрхий хурдан, хайхрамжгүй идсэн тул хэл нь удалгүй цэврүүтэв.
Аягаа тавиад Ванэр гэдсээ илж, цадсандаа хэхрэв. Тэр ийм амттай хоолыг маш удаан хугацаанд идээгүй байлаа. Хамгийн итгэмээргүй нь гэвэл тэр бүр цадсан мэт санагджээ. Бор талхтай харьцуулахад амттай махтай зутан диваажин шиг байв. Хэрэв өдөр бүр ийм хоол идэж чаддаг бол тэргүүн шугамд чөтгөрийн араатнуудтай тулалдах хэрэг гарсан ч ямар хамаатай юм бэ гэж тэр хүртэл бодов.
Өдрийн хоолны дараа тэд удаан хугацаанд амрав. Дараа нь хотын хэрмийн дотор буцаан авчирч, батальоны хуаран хүртэл явуулав. Харийн нутгийн биерхүү нэгэн эр гарч ирээд, бүгдэд майхан хэрхэн барихыг зааж эхлэв.
Ванэр түүнийг танина. Хотын бараг бүх хүн Төмөр сүхийг мэддэг байв. Нум сум харвах гайхалтай чадвараараа тэр хотын хамгийн туршлагатай хөгшин анчдаас ч хол илүү. [Түр хүлээ, Төмөр сүх одоо ханхүү Роландад зүтгэж байгаа хэрэг үү? Урьд нь түүнийг хүлэг баатруудын дэргэд харсан санагдана.] Ванэр хөмсгөө зангидан бодлоо. [Эрхэм ханхүү юу төлөвлөж байгаа юм бол? Төмөр сүх чинь Элсний улсын хүн шүү дээ.]
— Элсний улсын хүнийг үнэхээр ахмадаар томилох гэж байгаа юм уу? — гэж Картер ч бас асуув. — Тэр Саарал цайзын хаант улсын харьяат биш. Бүр манай тивийнх ч биш.
— Шидтэн бүсгүйчүүд ч Саарал цайзын хаант улсын харьяат биш, — гэж Роланд хариулав. — Гэхдээ тэд бүгд Хилийн сууринд харьяалагддаг. Түүнээс гадна, тэднийг миний өмнөөс чи хянаж байгаа биш үү?
— Гэхдээ, Эрхэм ханхүү...
— Санаа зоволтгүй. — Роланд хүлэг баатрын мөрөн дээр алгадаад үргэлжлүүлэв. — Хүний гарал үүсэл Хилийн сууринд ямар ч хамаагүй. Хаант улсын хуулийг зөрчихгүй л бол тэд миний харьяат хэвээрээ. Хэрэв үнэхээр санаа зовж байгаа бол дахиад хоёр чадварлаг ахмадыг чи сонгож болно. Ямартай ч энэ анги цаашид өргөжинө. Тиймээс ирээдүйтэй хэдийг нь одооноос бойжуулж болно. Би сургалтын журмыг бичиж өгсөн. Элсний улсын хүмүүсийн талаар санаа зовохын оронд үүнд илүү анхаарсан нь дээр гэж бодож байна.
Картер Роландын гараас илгэн цаасан хуйлмал авав. Эхнээс нь дуустал нь гүйлгэн уншаад тэр ихэд цочирджээ. Сургалтын агуулга нь урьд өмнө бараг сонсогдоогүй зүйлс байлаа. Жишээ нь, үдээс хойш хоёр цагаас нар жаргах хүртэл Хилийн сууринг тойрон гүйх ёстой аж. Дүрэмд хүн бүр үүнийг заавал дуусгах ёстой гэж онцолсон бөгөөд замдаа бие биедээ тусалж болох байв. Хэрэв бүгд тэсэж, хэн ч бууж өгөхгүй бол оройн хоолондоо нэг өндөг нэмж авна. Өөр нэг жишээ нь, шөнө шүгэл дуугарахад бүгд хувцаслаж, аль болох хурдан жагсах ёстой байв. Ийм сургуулилтууд үргэлжилбэл хэдхэн хоногийн дотор ихэнх хүн гарч явна гэж Картер эмээжээ.
Эхний хэдэн дүрэм нь аль хэдийн ойлгоход бэрх байсан бөгөөд сүүлчийнх нь түүнийг бүрмөсөн будилуулав.
— Өдөр бүр оройн хоолны дараа тэд Карл гуайн сургуульд очиж, соёлын сургалтад хамрагдах ёстой.
— Эрхэм ханхүү... Соёлын сургалт гэж юу гэсэн үг вэ? Та тэдэнд уншиж, бичиж заах гэж байгаа юм уу?
— Тийм байгаасай гэж найдаж байна. Гэхдээ цаг хугацаа хэтэрхий бага. Карл тэдэнд тушаал уншиж, бичиж чадахаар хэдхэн энгийн үг, тоо л зааж чадна. Энэ хэсгийг би Карлд өөрөө тайлбарлана. Чи тэднийг тийш нь явуулахад л болно.
— Гэхдээ яагаад та үүнийг хийхийг хүсэж байгаа юм бэ? Чөтгөрийн араатнуудтай тулалдахад ямар ч хэрэггүй зүйл шүү дээ.
— Хэн тэгж хэлсэн юм? — гэж Роланд эвшээгээд хэлэв. — Сайн байлддаг анги боловсрол сайтай байх ёстой. Энэ бол түүхээс авсан сургамж.