Ян Чэний үг бүх танхимынхныг инээлгэв. Олон хүн түүнийг зүгээр л анхаарал татах гэж ингэж байна гэж бодож байлаа. Ян Чэнь өмнө нь ч иймэрхүү зүйл хийж байсан бөгөөд эцэст нь гарсан үр дүн бүр түүнийг юу ч биш алиа салбадайгаас өөрцгүйг баталдаг байв.
Ян Хэн суудлаасаа ёжтой инээгээд, ширүүн өнгөөр яаран хэлэв: «Ян Чэнь, Хоёрдугаар эзний хичээл бол чиний дураараа солиорох газар биш. Чи бидний ч, Хоёрдугаар эзний ч цагийг дэмий үрж байна.»
«Чи өөрөө сая Хоёрдугаар эзний цагийг дэмий үрээгүй гэж үү?» хэмээн Ян Чэнь удаанаар хариулав.
«Бид чамтай яаж адил байх вэ!» Ян Хэн үүнийг сонсмогцоо зандарч эхлэв. «Чи Ван овогт гурван зуун сүнслэг чулуу алдсан гэдгийг чинь бүгд мэднэ. Өөрийгөө хангалттай шившиг болгосон биш үү?»
Ян Чэнь хөмсгөө өргөөд: «Өө? Тэгэхээр чи бас сүнслэг чулуугаа хэнд алдсанаа зарлахыг хүсэж байгаа хэрэг үү?» гэв.
Үүнийг сонсоод Ян Хэний царай даруй хувирав. «Ян Чэнь, намайг битгий гүтгэ!»
«Би чамайг сүнслэг чулуугаа яаж алдсаныг чинь ч хэлж амжаагүй байна. Чи юундаа ингэтлээ сандарна вэ?» Ян Чэнь инээмсэглэв.
Ян Хэн нүдээ бүлтийлгэн ширтээд: «Ян Чэнь, сайн байна. Чи нээрээ зоригтой болжээ!» гэв.
Ян Чэнь хүзүүгээ хазайлгав. Тэр Ян Хэний сүрдүүлгээс айсангүй, хэлсэн үгийг нь огт тоосонгүй. Хэрэв Ян Хэн үнэхээр түүнд төвөг удъя гэвэл өөрийнх нь гурван зуун сүнслэг чулуу алдсан явдлыг дэлгэхэд Ян Чэнь дургүйцэхгүй байлаа. Өөрт нь ялагдсан атлаа Ян Хэн яагаад ингэж цовоо цолгин байж чаддагт тэр гайхаж байв.
Энэ мөчид Хоёрдугаар эзэн Ян ямар ч хувиралгүй царайгаар үг хэлэв: «Ян Хэний хэлсэн нь арай хэтэрсэн байж болох ч чи үнэхээр сохор азанд найдах гэж байгаа бол оролдох ч хэрэггүй.»
Ян Чэнийг басамжлах нь аргагүй байлаа. Учир нь Ян овог доторх түүний нэр хүнд үнэхээр муу байсан тул түүнийг ямар хүн болохыг бүгд мэддэг байв.
Ян Чэнь хүндэтгэлтэйгээр бөхийв. «Хоёрдугаар эзэн, сая таны эм найруулахыг ажиглаж байхдаа нэг зүйл анзаарлаа. Та эхлээд түүхий эдүүдээ хийчихээд, гал асаахаасаа өмнө ойролцоогоор нэг минут хүлээсэн. Тэр нэг минутын хугацаанд тогоон дотор нэлээд их зүйл хийсэн. Түүхий эдүүдийг тогоон дотор тодорхой байрлалд байрлуулж байгаа мэт харагдсан…»
«Ян Чэнь, чи ямар дэмий юм яриад байна вэ? Түүхий эдийн байрлал эм найруулахтай ямар хамаатай юм…»
«Дуугүй бай.» Хоёрдугаар эзэн Ян энэ үед уурлахаас аргагүй болов.
Тэр Ян Чэнь рүү гайхсан харцаар ширтэхэд сахал нь чичирч байлаа. «Ян Чэнь, үргэлжлүүл. Бусад нь чимээгүй бай.»
Ямар хачин эргэлт вэ.
Түүнийг ингэтлээ догдлох нь аргагүй байв. Эцэст нь Ян Чэний үг түүнд хүссэн хариуг нь өгчээ. Тэр зориуд удаашруулж ажилласны гол учир нь доор суугаа хүмүүст өөрийнх нь эм найруулах арга ухааны нарийн ширийг илүү сайн ойлгуулах явдал биш гэж үү?
Ян Чэнь даруухнаар үргэлжлүүлэв: «Би эм найруулах ухааныг тун өнгөц мэддэг тул Хоёрдугаар эзний энэ аргын цаадах жинхэнэ санааг мэдэхгүй. Гэхдээ Хоёрдугаар эзэн галыг хянахдаа түүнийг зориуд дунд хэсэгт төвлөрүүлж байсныг анзаарсан. Энэ нь тогооны голд байрлуулсан түүхий эдүүдийг өндөр хэмээр боловсруулах хэрэгтэй, харин хажуу талынханд бага хэм хангалттай гэсэн үг. Эндээс харахад галыг тохируулах, галыг хянах нь хоёр өөр алхам боловч галыг хянах үйл явц өөрөө гал тохируулахын нэг хэсэг юм байна.»
«Сайн байна!»
Хоёрдугаар эзэн Ян баяр хөөрөөр бялхаж, чангаар инээлээ. «Ян Чэнь, чиний үг сэтгэлийг минь үнэхээр тайтгарууллаа. Тийм ээ, галыг тохируулах, галыг хянах нь хоёр өөр үйл явц, хоёр өөр алхам. Гэхдээ галыг хянах нь бас гал тохируулахын нэг хэсэг гэдгийг хэн үнэхээр ойлгож чадах билээ? Чи одоо миний эм найруулах аргын хэр ихийг ойлгосноо л мэдмээр байна.»
«Бодоод үзэхэд, би тавин хувийг нь ойлгосон байх.» Ян Чэнь толгойгоо маажаад, «Хоёрдугаар эзэн дахиад нэг удаа хийвэл би бүрэн ойлгох байх гэж бодож байна» гэв.
Мэдээж, тэр ингэж хэлэхдээ чин сэтгэлээсээ хэлсэнгүй.
Тэр Хоёрдугаар эзэн Яны өнгөцхөн эм найруулах аргын зарчмыг ганцхан удаа хараад л ойлгочихсон байв.
Ян Чэний эхлэлийн түвшин дэндүү өндөр байлаа. Түүнийг урьд нь эм найруулах ухааны номер нэг суут ухаантан хэмээн нэрлэдэг байсан. Тэр алс хөдөөгийн шилдэг эм найруулагчдыг бүү хэл, Умард уулын тойргийн бүх эм найруулагчдыг ч тоодоггүй байв. Хэрэв Ян овгийн эм найруулах аргыг хүртэл сурч чадахгүй бол урьд нь зүүж явсан «эм найруулах ухааны суут ухаантан» хэмээх нэрээ дурдах ч хэрэггүй байлаа.
Суут ухаантан хэмээн нэрлэгдэхийн тулд тэр зөвхөн Хоёрдугаар эзэн Яны эм найруулах аргыг сураад зогсохгүй, Яныхаас сая сая дахин гүн гүнзгий аргуудыг ч эзэмшиж чаддаг байх ёстой байв.
Түүнийг ердөө тавин хувийг ойлгосон гэж хэлсэн нь бусдыг хэтэрхий их цочроохоос зайлсхийсэн хэрэг байлаа.
Гэвч тэр Их зэлүүд нутгийн Зуун овгийн хэр бөглүүг басамжилж тооцоогүй байв. Өөрийгөө ердөө тавин хувийг нь ойлгосон гэж хэлсэн төдийд Хоёрдугаар эзэн Ян түүнийг сүнс харсан мэт гайхан ширтэж байлаа.
«Энэ үнэн гэж үү?» гэж Хоёрдугаар эзэн Ян нүүр дүүрэн гайхшралтайгаар асуув.
Ян Чэнь олны анхаарлыг булааж байгааг харсан Ян Хэн тэр даруй дургүйцэв. «Хоёрдугаар эзэн, түүнийг битгий сонсоорой. Тэр зүгээр л анхаарал татах гэж байна!»
Яаж ингэж болох билээ?
Ян Чэнь яаж Хоёрдугаар эзэн Яны тааллыг хүртэж чаддаг байна аа?
«Хэрэв намайг худал хэлж байна гэж бодож байвал өөрөө туршаад үзэхгүй юу?» гэж Ян Чэнь ямар ч хувиралгүй хэлэв.
Шавар хүн ч ууртай байдаг гэдэг. Харин энэ Ян Хэн галтай тоглож байв.
Ян Чэний үгийг сонсмогц Ян Хэн тэр дороо сульдсан ч ингэж амархан бууж өгөх нь мэдээж биш байлаа. Тэр шүдээ зуун: «Хоёрдугаар эзэн, Ян Чэнь саяхан Ван овогт доромжлуулж, манай овгийн Нил ягаан зуухыг хүртэл алдсан. Бүр өөрийгөө дүүжлэх шахсан шүү дээ. Ийм бүтэлгүй амьтны үгэнд яаж итгэх билээ?» гэв.
Хүнийг нүүрэн дээр нь цохиж болохгүй, дутагдлыг нь ч дэлгэж болохгүй.
Ян Хэн Ян Чэний шархыг ухаж, түүний дутагдлыг илчилсэн нь харилцаагаа бүрмөсөн таслах санаатай байгааг илтгэж байлаа.
Энэ нь Хоёрдугаар эзэн Яны царайг барайлгаж, Ян Хэний явцуу сэтгэлд дургүйцүүлэв.
Харин Ян Чэнь тайван хэвээр байж хэлэв: «Хоёрдугаар эзэн, Ян Хэний хэлсэн бүхэн үнэн. Би, Ян Чэнь, үнэхээр Ван овогт доромжлуулж, үхэхийг хүсэх хэмжээнд цөхөрсөн. Гэхдээ энэ ертөнцөд хүн шударга, буянтай явбал гэмээ ухаарч өөрчлөгдөхөд хэзээ ч оройтдоггүй гэж би итгэдэг. Хүнийг түр зуурын ялалт, ялагдлаар нь баатар эсэхийг хэрхэн дүгнэж болох билээ? Би цөхөрч байхдаа гэнэт өөрийн алдааг ухаарч, урьд нь ойлгодоггүй байсан олон гүн ухааныг ч ойлгосон. Урьдынх шигээ дураар авирласан амьдралаар хэзээ ч амьдрахгүй гэж сэтгэлдээ тангарагласан. Гэтэл Ян Хэн намайг байнга шахаж, зориуд хүнд байдалд оруулсаар байна. Түр зуурын ялалт, ялагдлаар баатрыг дүгнэх юм бол бидний хэн нь алдаа гаргаагүй билээ? Тэр үед гаргасан алдаагаар нь хүний бүх амьдралыг дүгнэх ёстой гэж үү?»
Ян Чэнь Ян Хэн гурван зуун сүнслэг чулуу алдсан тухай огт дурдсангүй.
Эцсийн эцэст тэр Ян Хэнийг өдөж, дээрэлхэхийг хүсээгүй юм.
Түүнээс гадна энэ мөчид Ян Хэний дутагдлыг дэлгэвэл Хоёрдугаар эзэн Ян өөрийг нь заавал дорд үзэх байлаа.
Түүний үг яг оновчоо олсон тул Хоёрдугаар эзэн Ян ихэд баярлав. Тэр гэнэт ширээг тасхийтэл алгадахад чанга дуу гарч, хүчтэй өнгөөр хэлэв: «Ян Чэнь, чи зөв хэллээ. Хүнийг түр зуурын ялалт, ялагдлаар нь дүгнэж болохгүй. Чиний урьдын явдлын заримыг би мэднэ. Гэхдээ чи үнэхээр алдаагаа ухаарсныг чинь би харж байна. Буцаж ирсэн үрэлгэн хүүд гэрэлт ирээдүй байхгүй гэх газаргүй. Харин Ян Хэн, чи Ян овгийн хүн байж бусдыг байнга дээрэлхэн, хавчиж явдаг. Энэ чинь ямар дүр төрхийг харуулж байна вэ?»
«Урьд нь би Ян овгийн хамгийн гарамгай эм найруулагч байгаагүй. Надаас илүү олон хүн байсан. Харин одоо хар даа? Би Ян овгийн эм найруулах ухааны нүүр царай нь болсон. Ян овогт надаас илүү эм найруулдаг гэж хэн хэлж зүрхлэх вэ? Ян Хэн, чи үнэхээр Ян овгийн номер нэг эм найруулагч мөн. Гэхдээ одоогийн энэ сэтгэлгээтэйгээ чи яаж агуу амжилтад хүрэх билээ? Чи Ян Чэньээс илүү их суралцах хэрэгтэй.»
Хоёрдугаар эзэн Яны зэмлэл Ян Хэнийг тэнгэрээс тамд унагаасан мэт болгов.
Тэр чичирч, Ян Чэнь рүү хорсол дүүрэн нүдээр ширтэхэд зүрхэнд нь үзэн ядалт улам бүр өсөв.
Ян Чэнь Ян Хэний үзэн ядалтыг огт тоосонгүй. Тэр зүгээр л: «Намайг ойлгосонд тань баярлалаа, Хоёрдугаар эзэн» гэв.
«Ян Чэнь, чи дэндүү эелдэг байна. Саяхан би чамд өс санаж, хичээлийг минь сонсохдоо зогсож бай гэж хүртэл хэлсэн. Гэтэл чиний үгийг сонсоод би өөрөөсөө ичлээ. Чи тэдэнтэй хамт суугаад хичээл сонсож болно. Би чамд зориулж хор тайлах эмийг дахин нэг найруулж өгье. Хэрэв чи бүгдийг нь ойлгож чадвал хүссэн бүхнийг чинь биелүүлнэ!» гэж Хоёрдугаар эзэн Ян сүр дуулиантайгаар амлав.
Энэ нь Ян Чэнийг ихэд баярлуулав. Ян овгийн бүх залуус Хоёрдугаар эзэн Яны тааллыг хүртэхийг хүсдэг байлаа. Ян Чэнь өнөөдөр энд ирсэн шалтгаан нь чухам энэ биш гэж үү?
Тэр яаран хүндэтгэлтэйгээр: «Баярлалаа, Хоёрдугаар эзэн. Таны урмыг хугалахгүй!» гэв.
Ойр хавьд байсан олон хүн Ян Чэнь рүү атаархсан, жөтөөрхсөн харцаар ширтэж, тэр ямар азаар ингэснийг гайхаж байлаа. Ван овогт доромжлуулсан нь түүний ухааныг нээчихсэн хэрэг байв уу?
Хамгийн гол нь Хоёрдугаар эзэн Ян үүнийг маш тодорхой хэлсэн.
«Би “чамд” зориулж хор тайлах эмийг дахин найруулна.»
Тийм ээ, зөвхөн Ян Чэнд зориулж. Тэдэнд биш!
Утга нь энгийн байлаа. Хоёрдугаар эзэн Ян хоёр дахь хор тайлах эмийг найруулах бодол огт байгаагүй ч Ян Чэний төлөө онцгойлон хийхээр болжээ.
Энэ чинь ёстой аз байлаа.
Тэд бүгд атаархсан хорслын галд шатаж байсан ч ил цагаан үг хэлж зүрхэлсэнгүй. Ихдээ л Ян Чэнь рүү хүйтэн харцаар ширтэж чадсан юм.
Ян Чэнь өөрийгөө бүгдийн уур хилэнгийн бай болно гэдгийг аль хэдийн таамагласан байв. Гэвч тэр тоосонгүй, Хоёрдугаар эзэн Янгийн эм найруулах арга барилыг анхааралтай ажигласаар байлаа.
Энэ удаа Хоёрдугаар эзэн Ян бүр ч удаан хөдөлж, Ян Чэнь сайтар суралцах боломжтой болгохыг хичээв. Бараг хагас цагийн дараа эм найруулах үйл явц дуусав. Энэ удаа сэтгэл нь баяр хөөрөөр дүүрсэн Хоёрдугаар эзэн Ян бүтэн гурван ширхэг хор тайлах эм гаргав.
Хоёрдугаар эзэн Ян баярлан хөөрч, гурван ширхэг хор тайлах эм гарсны учрыг Ян Чэньтэй холбон бодов. Ян Чэнь шиг ирээдүйтэй шавьтай учраагүйсэн бол эм найруулахдаа тэр ингэтлээ баярлах байсан гэж үү? Хэрэв сэтгэл нь баяр хөөрөөр дүүрээгүй, догдлолд автаагүйсэн бол хамгийн ихдээ хоёрхон эм гарах байлаа.
Тийм ээ, эм найруулах ухаанд амжилт гаргах эсэх нь ихээхэн хэмжээгээр эм найруулагчийн сэтгэл санаатай холбоотой байдаг.
Гурван ширхэг хор тайлах эмийг гартаа атгасан Хоёрдугаар эзэн Ян асуув. «Ян Чэнь, үүнийг хэр их ойлгож авсан бэ?»
Ян Чэнь тэр даруй босож, хүндэтгэлтэйгээр хэлэв. «Бүх зүйл хэвийн байвал Хоёрдугаар эзний эм найруулах арга барил, нарийн ширийн бүхнийг бүрэн ойлгож авсан гэж бодож байна.»
«Өө? Сайн байна. Тэгвэл надад ярьж өгөөч.» Хоёрдугаар эзэн Ян тэсэн ядан хэлэв.
Ян Чэнь Хоёрдугаар эзэн Янгийн эм найруулах алхам, арга барил бүрийг нэг бүрчлэн давтан хэлэв. Тэр өөрийн ойлголтыг ч шингээсэн боловч хэтэрхий гайхмаар санагдуулахгүйг хичээн, нөгөө талаар Хоёрдугаар эзэн Янгийн сэтгэлд хүрэхээр ярьж байлаа.
Ян Чэний үгийг сонсох тусам Хоёрдугаар эзэн Янгийн баяр хөөр нэмэгдэв. Догдлолоос нь болж сахал нь дээш дэрвэх шахаж байлаа.
Тэр нударгаа зангидан, догдлон хэлэв. «Сайн, сайн, сайн! Ян Чэнь, өнөөдрөөс эхлээд миний эм найруулах өрөө чиний гэр орон гэсэн үг. Бусад нь намайг хичээл заах үед л ирж болно. Харин чи өөр. Хүссэн үедээ эм найруулах өрөөнд ирж болно, би чамд одооноос ганцаарчлан заана.»
гэж тэр хошигнон хэлэв.
Их зэлүүд нутаг бол алс бөглүү газар байлаа. Олон овог аймагтай ч тэдний суутнууд гэгч нь гадаад ертөнцийн авьяастнуудын дэргэд бараг л хог байв. Тэр Их зэлүүд нутгаас гаднах хөл хөдөлгөөн ихтэй хотод очиж үзсэн бөгөөд эм найруулах ухааны зарим суутан бусдыг хэдхэн удаа эм найруулахыг хараад л арга барилыг нь бүрэн ойлгож чаддагийг мэддэг байлаа.
Тэдний гайхамшигт ур чадварыг хараад тэр цочирч, Их зэлүүд нутгийн Зуун овог бусадтай харьцуулахад хэчнээн их хоцорсныг ухаарсан байв.
Харин Ян Чэнь яах вэ?
Тэр хоёрхон удаа ажиглаад бүхнийг ойлгосноор барахгүй, Хоёрдугаар эзэн Янгийн эм найруулах арга барилын цаадах зарчмыг хүртэл задлан шинжилж байлаа. Ийм эм найруулах суут ухаантан үнэхээр тэдний Ян овогт төржээ.
Ян Чэний авьяасыг эрх дураараа амьдарч явсан учраас эрт олж хараагүй нь даанч харамсалтай байлаа.
Хэрэв Ян Чэнь амьдралын үнэнийг эрт ухаарсан бол амжилт нь одоо Ян Хэнгийнхээс дор байх байсан гэж үү?
Мэдээж үгүй!
Замбараагүй явсан хүү эргэж ухаарвал алтаас ч үнэтэй. Одоо ч оройтоогүй байна!